Dit is waarom shoppen zo ontzettend verslavend is – en zo stop je ermee

Ontspullen voor beginners

Portrait Of Young Confident Women
Lara Callahan / Refinery29 for Getty ImagesGetty Images

Kleren kopen die je nooit draagt. Een huis vol spullen die je niet gebruikt. En ergens een diep verlangen naar een frisse start zonder al die ballast. Journalist en compulsive buyer Floor Bakhuys Roozeboom krijgt een lesje minimalisme voor beginners.

Minimalisme voor beginners

De gedachte komt meestal als ik net een tegenvaller heb gehad met werk. Of een aanvaring met mijn lief. Als ik me vermoeid voel. Of onverklaarbaar lusteloos. Ik heb zin om iets te kopen. De gedachte dient zich aan als een speldenprikje in mijn brein. Kort, plotseling, maar onmiskenbaar. En als ik dat prikje eenmaal heb gevoeld, weet ik dat verzet zinloos is. Ik kan het een tijdje negeren. Zeker. Maar het speldenprikje komt altijd terug. Ik heb zin om iets te kopen. Na steeds kortere tussenpozen. Ik heb zin om iets te kopen. Ik heb zin om iets te kopen. En terwijl de prikjes zich langzaam aaneenrijgen tot één aanhoudende tinteling ergens achter in mijn hersenpan, zoek ik verwoed naar dingen die ik nu nodig zou kunnen hebben. Een nieuwe sjaal (die andere kriebelt immers en de H&M-catalogus is net binnen)? Een nieuw kladblok (Hema heeft leuke)? Of anders gewoon alleen shampoo of zo (het is nu 2+1 gratis, zag ik toevallig)? Wat ik uiteindelijk besluit te kopen, doet er eigenlijk niet zoveel toe. Maar de aanschaf zelf vervult me onmiddellijk met een gevoel van bevrediging. Een leeg soort bevrediging, vergelijkbaar met het gevoel nadat je net een veel te grote maaltijd bij McDonalds hebt weggeschranst. Het soort bevrediging dat is beladen met schuld en schaamte en vrijwel meteen verdampt zodra de buit binnen is.

De kater

Noem het shopper’s guilt, noem het buyer’s remorse, het komt uiteindelijk op hetzelfde neer: ik koop regelmatig dingen waar ik later spijt van heb. En ik niet alleen. Volgens het ‘After the binge, the hangover’-rapport van Greenpeace over het shopgedrag van Europeanen geeft een derde toe kleding te kopen waar ze eigenlijk geen geld voor hebben. Ze kopen zestig procent meer dan vijftien jaar geleden, maar dragen kleding de helft minder lang. Gemiddeld zelfs maar zeven tot acht keer. Het shoppen lijkt dan ook niet om de kleding zelf te gaan, maar om de kick van het kopen. Van de Duitse respondenten in het Greenpeace-onderzoek shopt 36 procent puur voor een gelukkig en opgetogen gevoel, meer erkenning en zelfvertrouwen. Dat gevoel blijft echter bij twee derde minder dan een dag hangen. Vervolgens voelen de meesten zich schuldig en leeg nadat de opwinding van een aankoop weer weggeëbd is. Niet zo gek dus dat er de laatste jaren een tegenbeweging op gang is gekomen. Van mensen die zich tegen de alomtegenwoordige koopcultuur van ‘meer, meer, meer’ verzetten. Mensen die blogs beginnen over minimalisme. Of boeken schrijven over de kracht van ontspullen. Mensen die mij van een afstandje inspireren om misschien toch maar eens mijn leven te beteren.

Nog 170 spullen

Jelle Derckx (33) van de minimalisme-blog Growthinkers is zo iemand. Ik spreek hem aan de telefoon, terwijl ik op zijn site nieuwsgierig door de foto’s van zijn minimalistisch ingerichte appartement scroll. Een lege, witte gang. Een woonkamer met alleen een strakke grijze bank en twee blokvormige bijzettafeltjes. Een slaapkamer met een kledingrek en een bed op pallets. Het begon voor hem allemaal in 2011. Op reis in Brazilië werd hij gegrepen door een boek, ‘Denk groot & word rijk’ van Napoleon Hill. “Door het boek raakte ik in de ban van persoonlijke groei. Terug in Nederland besloot ik dat ik me alleen nog wil richten op wat ik echt belangrijk vind.” Jelle verkocht zijn tv en spelcomputer (‘Ongelooflijk hoeveel tijd je dan ineens hebt’), deed afstand van alle spullen die hij niet echt nodig had (‘Dat waren er veel’) en bracht zijn garderobe terug tot 41 items (‘Sokken en onderbroeken niet meegerekend’). Inmiddels bezit Jelle in totaal nog maar 170 spullen. “Als je weinig hebt, krijgt alles meer waarde.” Maar het draait niet alleen om spullen, legt hij uit: “Minimalisme gaat om focussen op de essentie, op alle vlakken. Daarom kies ik er ook voor om spaarzaam om te gaan met sociale media en niet meer blind achter allemaal sociale verplichtingen aan te hollen. Ik probeer mijn leven alleen nog te vullen met spullen, mensen, dingen en doelen die ik echt de moeite waard vind. Dat geeft voldoening en heel veel rust.”

Gebruik boven bezit

Jelle Derckx is niet de enige die jubelt over de magische kracht van ontspullen. Van de enorme bestseller ‘The life-changing magic of tidying up’ van de Japanse opruimgoeroe Marie Kondo tot het boek ‘The more of less’ van de Amerikaanse minimalisme-expert Joshua Becker: het evangelie van gelukkig zijn met minder lijkt plotseling overal te klinken en de aantrekkingskracht is groot. Niet alleen omdat het bewustzijn groeit dat die eindeloze consumeermachine van produceren, kopen en weggooien desastreus is voor onze planeet. 52 procent van de Nederlandse consumenten geeft aan te veel rommel in huis te hebben en te willen ontspullen, zo blijkt uit een enquête van ING. Niet vanwege de ruime die dit oplevert, maar omdat mensen hopen dat het hen rust in hun hoofd zal opleveren. Vooral de jongere generaties (Y en Z) zijn ontvankelijk voor de hele less is more-filosofie. Groot geworden tijdens de digitale revolutie en de opkomst van de sharing economy, verkiezen jongeren en jongvolwassenen veelal gebruik boven bezit en besteden bovendien liever geld aan ervaringen dan aan spullen. Ook ik ben zo’n typische millennial die liever mijn spaargeld spendeert aan een wereldreis dan aan een koophuis en liever een Greenwheels-abonnement heeft dan een eigen auto. En toch. Als het om kleding, make-up of huiselijke hebbedingetjes gaat, dan is ‘kopen om het kopen’ mij niet bepaald niet vreemd.

Winkelen = genot

Maar waar komt dat dan toch vandaan? Wat maakt nou dat alleen al het scoren van een nieuwe opschrijfboekje me blij kan maken, ook al heb ik er thuis nog drie onbeschreven liggen? Wat maakt sensatie van de aanschaf nou zo plezierig? Allereerst blijkt dat winkelen werkelijk genot brengt. Onderzoek van Stanford University toonde in 2007 al aan dat alleen al het zien van een begeerd product het genotscentrum in het brein doet oplichten. Een tweede genotsprikkel komt van het gevoel een goede deal te hebben gekregen. Daarom zijn mensen ook zo gevoelig voor uitverkoop. Verder bleek uit onderzoek van de Universiteit van Wisconsin-Madison dat mensen graag producten kopen die matchen met hun eigen zelfbeeld. Aankopen worden zo een soort symbolische trofeeën die we gebruiken om het beeld dat we van onszelf hebben te bevestigen en aan anderen te communiceren. Een andere aantrekkingskracht van winkelen schuilt in wat de Amerikaans onderzoeker Marscha Richins de ‘transformation expectation’ noemt: het geloof dat een aankoop ons of ons leven ten positieve zal veranderen. Schrijver en ondernemer Margo Aaron beschrijft dit principe treffend in haar blog Why we buy things we don’t need: “Je koopt geen sportschoolabonnement, maar dat toekomstige droomlichaam. Je koopt geen lange tafel, maar de fantasie van een leven vol etentjes met vrienden. Je koopt nooit wat je denkt dat je koopt.”

Minimalistisch ideaal

Pijnlijk herkenbaar. Ik denk aan de hippe sportbroek onderin de kast, die staat voor de hardloper die ik wilde zijn, maar nooit geworden ben. Aan de overknee laarzen die staan voor de edgy versie van mezelf die – eerlijk is eerlijk – ook niet echt van de grond is gekomen. En aan de vele, vele opschrijfboekjes die staan voor de creatieve wonderen die ooit nog uit mijn pen zullen rollen. Heus. Ooit. Is er nog hoop voor me? Of kunnen mensen zoals ik dat minimalistische ideaal maar beter meteen vergeten? Sophie Carleen (33), van de duurzame cosmetica-blog Naoki stelt me gerust. Ook zij kon altijd enorm genieten van dingen kopen. Vooral make-up was favoriet. Maar ze gooide het roer vier jaar geleden om. “Ik was door mijn blog al bezig steeds bewuster te leven, maar het boek van Marie Kondo gaf het laatste zetje. Langzaam ben ik begonnen schoon schip te maken.” Sophie doneerde meer dan de helft van haar kledingkast, gaf de dozen vol cosmetica en make up die ze voor haar blog opgestuurd had gekregen weg en deed afstand van een groot deel van haar spullen. “Het gekke is: ik heb nu nog maar veertig kledingstukken, maar nooit meer het gevoel dat ik niets heb om aan te trekken. Want het zijn stuk voor stuk kledingstukken die ik heel mooi vind en graag draag.”

Doos vol jurkjes van vroeger

Heeft ze dan nergens moeite mee gehad? “Ja, met sentiment,” zegt ze. “Maar ook daarvoor geldt: het is uiteindelijk betekenisvoller om één jurkje van vroeger te hebben, dan dozen vol.” Jelle Derckx ervaart hetzelfde. Zo koestert hij zijn oude knuffel en een kaartje van een Michael Jackson-concert waar hij als jongetje met zijn vader heenging. “Juist als je niet alles bewaart, krijgt wat je wel bewaart heel veel lading.” Verder benadrukt Jelle dat je om minimalistisch te leven echt niet in een leeg, wit appartement hoeft te wonen. “Het gaat erom dat je focust op wat voor jou belangrijk is,” zegt hij. “Als dat voor jou toevallig je schoenenverzameling is, prima. Of een hele muur vol boeken, ook goed. Maar bewust kiezen voor dingen die je mooi of interessant vindt, is iets anders dan je leven laten vollopen met zaken die eigenlijk niets voor je betekenen.”

Ja hoor, die komt binnen. De dag nadat ik Jelle en Sophie heb gesproken vul ik drie vuilniszakken met kleding die ik al lang niet heb gedragen en doneer ze aan het Leger des Heils. Het komende jaar komt de rest van mijn huis aan de beurt. En wat betreft de speldenprikjes in m’n brein, die me regelmatig nog richting kassa proberen lokken? Ik doe mijn best. En hoera voor mij: behalve boodschappen heb ik al twee maanden niets nieuws meer gekocht. Geen prestatie om meteen een inspirerende blog over te beginnen. Maar het is een begin.

10 tips om te ontspullen

  • Begin met kleding of spullen weg te doen die je nooit draagt of gebruikt. Hiervoor kun je jezelf afvragen: heb ik het de afgelopen maanden gebruikt en ga ik dat de komende maand nog doen? Zo nee: weg ermee.
  • Stel jezelf bij alle spullen in je huis de vraag: is het onmisbaar of word ik hier blij van? Is dat niet zo: weg ermee.
  • Daag jezelf uit om een afgebakende periode – bijvoorbeeld een maand – niets nieuws te kopen. Zo word je je bewust van hoe vaak je je koopimpuls moet onderdrukken en kun je proberen te achterhalen waar die door getriggerd wordt.
  • Voel je de behoefte om iets te kopen wat je niet nodig hebt? Ga na waar de behoefte vandaan komt. Misschien zit er iets anders achter.
  • Introduceer de regel: één item erin, één item eruit.
  • Vraag als cadeau niet om iets materieels maar om een ervaring, zoals een dagje uit.
  • Probeer ook bij spullen met herinneringen selectief te zijn. Eén concertkaartje of knuffel van vroeger zal later betekenisvoller zijn dan een hele doos vol.

    Dit artikel verscheen in een eerder nummer van Glamour. Deze maand ligt er ook weer een gloednieuw issue in de winkel, bomvol real life verhalen en nog véél meer. Je bestelt 'm hier online!

    This content is created and maintained by a third party, and imported onto this page to help users provide their email addresses. You may be able to find more information about this and similar content at piano.io
    Advertentie - Lees hieronder verder
    Meer van Feel Good