Maakt een rechter grapjes tijdens de zitting van een strafzaak? Ja. Wisten we niet, tot we bij die van Willem Holleeder waren. Voorbeeld: “Hij was gewoon op een natuurlijke manier gestorven, hoor,” zegt Holleeder. De voorzitter: “Dat is dan weer een meevaller.”

We vroegen ons af hoe een rechtbank ondervraging gaat en dus zaten we op de publieke tribune van Holleeders zitting.

Advertentie - Lees hieronder verder

Vijf liquidaties
De strafzaak tegen Willem Holleeder (59) is in volle gang. ‘De Neus’ staat terecht voor het opdrachtgeven van vijf liquidaties in de onderwereld – waaronder op mede-Heineken-ontvoerder, (ex)vriend en zwager Cor van Hout. Er is levenslang geëist. In de eerste weken van het proces is Holleeder verhoord in de zwaar beveiligde rechtbank ‘De Bunker’. Na hem volgen onder anderen zussen Sonja en Astrid Holleeder en ex-vriendin Sandra Den Hartog.

Judas
Glamour’s Julia en Ilona zijn sinds het lezen van Astrids bestseller ‘Judas’ gefascineerd door de zaak en het familiedrama. Hoe kan iemand - als alles waar is – zo manipulerend, gevoelloos, slim en charismatisch zijn, dat hij 22 jaar lang zowel zijn familie als de onderwereld in zijn greep had, en justitie om de tuin leidde?

Advertentie - Lees hieronder verder

Holleeder-toerisme
We willen Holleeders verhaal horen. Zonder telefoon, want die mag niet mee naar binnen, lazen we op Twitter bij rechtbankverslaggever Saskia Belleman, fietsen we naar De Bunker in Amsterdam-Osdorp. Rond 09:00 uur sluiten we aan in de rij, achter de dranghekken. Een uur te vroeg. We hadden rekening gehouden met een rij van Eftelingattractie-formaat. Nieuwssites zoals het NOS schreven immers over de grote belangstelling voor de zaak. Naast knuffelcrimineel, is er weer een nieuw begrip rondom Willem ontstaan: Holleeder-toerisme.

Er staat ongeveer tien man voor ons. Een moeder met haar zoon die rechten studeert. Een koppel uit Heerenveen. Een groepje jongens. Later sluiten meer mensen zich aan. We kunnen opgelucht ademhalen: binnenkomen moet lukken. Tot de vrouw uit Heerenveen, de voorste in de rij, zegt dat er voor negenen al een groep naar binnen is gegaan. En een agent roept koppen te gaan tellen op de tribune.

“Twintig man kan er nog in, ” zegt hij. Iedereen kijkt om zich heen, telt fluisterend van: zit ik erbij? “Volgende keer nog eerder komen dus,” zegt een man teleurgesteld. We lopen dichter naar de ingang. “Alleen mensen zonder telefoon mogen naar binnen,” roept een agent. Hebben wij even geluk: onze iPhone ligt thuis. De achterste groep in de rij, heeft weer hoop. Of toch niet? Twee jongens geven snel hun telefoon af bij een van de winkels op het industrieterrein – bij de Mediamarkt, denken we.

Advertentie - Lees hieronder verder

Penoze-wereld
We lopen met z'n twintigen een voor een naar binnen. Onze jas moet op de band (zo een die je kent van luchthavens). Tassen en schoenen ook. Dan volgt het 'douane poortje.' De zitting is al begonnen. We kijken tegen Holleeders achterhoofd en blauwe trui aan. Zitten zo’n acht meter achter hem, met een glazen wand ertussen. Naast Holleeder zitten zijn advocaten. Schuin tegenover hem twee officieren van justitie en tegenover hem twee rechters en de voorzitter.

Het wordt meteen duidelijk dat we een compleet andere wereld zijn binnengestapt. Een wereld waarin een kidnapping klinkt als een prik halen bij de dokter: even vervelend, meer niet. Holleeder vertelt over zijn broertje Gerard, die in 1999 uit zijn woning werd ontvoerd door twee mannen die vertelden dat Willem een schuld van tien miljoen gulden open had staan.

Hij verklaart dat ze Gerard alleen even hadden meegenomen om geld te krijgen. ‘Ze’ waren bekenden van Willem: onder anderen Sam Klepper. Volgens Holleeder was het daarom geen echte ontvoering. “Gerard is sterk van zichzelf. Het was vervelend, maar het is gebeurd. Je gaat door.” De rechter en de officier van justitie verbazen zich over Holleeders luchtigheid: “Voor uw broer moet het toch meer dan vervelend zijn geweest?”“Ja”, zegt Holleeder, “voor hem was het verschrikkelijk.”

Tactiek
Een agent seint van een afstandje dat ik hier geen koffie mag drinken. Ze pakt het bekertje uit m’n hand en gooit het voor me weg. De bunker lijkt op een grijs, flets kantoor. Geen greintje daglicht schijnt naar binnen. De publieke tribune zou ook een kantine kunnen zijn, waar buschauffeurs of bouwvakkers onder geel TL-licht pauze houden.

Er is geen sprake van een kruisverhoor, zoals we vooraf dachten. De rechtbank hanteert een andere techniek om Holleeder aan de praat te krijgen: zoveel mogelijk proberen los te peuteren uit een overstuur jochie dat je eerst moet paaien. Holleeder op z’n Jordanees: “Weet u hoe het zit. Kijk, ik ga het ff helemaal uitleggen.”De voorzitter: “Ja, gaat u het eens uitleggen.”

Advertentie - Lees hieronder verder

Akkefietje
We lazen eerder al op NOS.nl dat er een grappige dynamiek is tussen Holleeder en de voorzitter. Voorbeeld: “Hij was gewoon op een natuurlijke manier gestorven, hoor,” zegt Holleeder. De voorzitter: “Dat is dan weer een meevaller.” Tussen Holleeder en de officier van justitie is de sfeer minder joviaal. Ze noemt hem meneer Holleeder. Hij moet officier van justitie zeggen, maar in plaats daarvan noemt hij haar twee keer bij haar achternaam. “Meneer Holleeder, ik zeg het nog één keer. Het is officier van justitie voor u,” zegt ze hard. Holleeder: “Misschien moet u geen vragen meer stellen, dan kan ik het ook niet fout doen.”

Emotioneel
Holleeder creëert op de een of andere manier een gemoedelijke sfeer. Alsof er slechts een burenruzie opgelost moet worden. Dat komt door zijn Cruijffiaanse uitspraken en plat Jordanese accent: "Soms kom je in een bepaalde situatie terecht en moet je roeien met de riemen die je hebt." Voor bijna elk antwoord dat hij geeft, schraapt hij zijn keel. Verkouden? Zenuwen? Tijd rekken? Als het over zus Sonja gaat, wordt hij emotioneel: “M’n lievelingszussie.”

Charmeur
Astrid schrijft in Judas dat ze haar getuigenverklaringen kracht moest bijzetten met geluidsopnames. Anders zou niemand haar geloven. “Binnen een kwartier vind je hem sympathiek en na ander halfuur heb je medelijden met ‘m dat z’n zusters hem dit aan doen,” schrijft ze in het boek. We snappen wat ze bedoelt. Hij heeft op alle vragen een antwoord paraat, kan zich goed uitdrukken en heeft humor. Al kletst hij veel, maar zegt eigenlijk weinig. Voorbeeld: hij sprak vaak met zus Sonja af bij een tankstation. Een eigenaardige plek om bij te praten met je zus, vindt de rechtbank. Holleeders verklaring: “Ik ben een buitenmens. Zo doen wij dat nu eenmaal.”

Advertentie - Lees hieronder verder

Puzzel
Er passeren heel wat namen de revue. Cor van Hout, Willem Endstra, Sam Klepper, John Mieremet, Thomas van der Bijl, om een paar voorbeelden te noemen. We snappen dat de rechtszaak nog een halfjaar duurt en 60 zittingsdagen telt. Er zitten een stuk of acht verhaallijnen in de knoop die de rechter eruit moet zien te halen. Verhalen waarin iedereen elkaar tegenspreekt en die gaan over 35 jaar misdaadgeschiedenis. Te beginnen bij de Heineken-ontvoering.

Psychopaat of niet?
Holleeder doet precies wat Astrid voorspelt in Judas. Hij noemt zichzelf een boef, maar geen monster zoals de media hem beschrijven. Hij is er, naar eigen zeggen, ingeluisd door zijn zusters. “Ik heb iedereen altijd geprobeerd te helpen, de boel proberen te sussen en nu heb ik alleen maar gezeik,” zegt hij. Zo kun je zijn alibi en verklaringen samenvatten. Astrid beschrijft zijn tactiek in Judas als volgt: "Hij doet alsof hij bemiddelt, terwijl hij afperst. Hij doet alsof hij helpt, terwijl hij moordt." Is Holleeder een psychopaat, zoals de getuigen zeggen, of slachtoffer van een trial by media, zoals hij zelf zegt? Een vraag die de rechter over een halfjaar mag beantwoorden.

Op de hoogte blijven?
Saskia Belleman doet tijdens elke zitting live-verslag via Twitter. De eerst volgende zitting is vrijdag 16 maart, met zowel Astrid als Willem Holleeder in de rechtszaal. De planning zien en/of een zitting bijwonen?