Glamtalk: een pleidooi voor eerlijker ouderverlof

'Zo ongeëmancipeerd is Nederland dus'

image
Toula Thijssen

In andere landen brengen vaders zeeën van tijd met hun kinderen door, ook net na de geboorte. Maar in Nederland: not so much. En dat komt vooral door dat slecht geregelde verlof (halló regering!).

Ouderverlof: mannen vs. vrouwen

Toen mijn vriend en ik drie jaar geleden voor het eerst ouders werden van onze dochter, waren we volledig overweldigd. Allereerst natuurlijk door haar: hoe mooi ze was, hoe absurd klein haar teennageltjes waren. Maar ook door de enorme verantwoordelijkheid die op onze schouders was terechtgekomen. We hingen allebei regelmatig midden in de nacht boven haar wiegje, doodstil, om te luisteren of ze nog ademde. Het grote verschil tussen ons tweeën: mijn vriend moest na een week weer aan het werk, alsof er niks gebeurd was, lijkbleek en met wallen tot z’n knieën.

Ik zal nooit vergeten hoe na die week de deur achter hem dichtviel. De kraamzorg was intussen ook vertrokken. Daar zat ik dan, met een maandverband zo dik als een eenpersoonsmatras in mijn onderbroek, lekkende tieten en een pasgeboren baby zonder gebruiksaanwijzing. Succes ermee! Sinds we ouders zijn, is het ons pas echt duidelijk geworden hoe ongeëmancipeerd Nederland nog is. Dat begint al met het partnerverlof van… Vijf. Hele. Dagen. Waarmee we ongeveer gelijkstaan aan Saoedi-Arabië, toch niet het meest vooruitstrevende land wat gelijkheid tussen mannen en vrouwen betreft.

‘Als vaders meer zorgtaken op zich nemen, wordt de relatie tussen vader en moeder beter’

Vanaf 2020 zullen partners vijf weken extra ‘geboorteverlof’ krijgen (dus in totaal zes weken), tegen zeventig procent van het loon. Maar zelfs met zes weken verlof lopen we hopeloos achter op andere Europese landen als Finland en Zweden. Onze overheid zegt hiermee eigenlijk: vaders zijn niet belangrijk. En dat zijn ze dus wél.

Dr. Katrien Helmerhorst, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en pedagoog, beaamt dat er in Nederland op dit vlak nog veel te winnen valt: “Aan de ene kant zijn wij een enorm progressief land, aan de andere kant nog heel erg traditioneel wat betreft onze kijk op de rolverdeling tussen vaders en moeders. Zes weken verlof is een mooie stap vooruit, maar zes weken gaan niet het grote verschil maken. Daarnaast is een ouderschapsverlof waarvan zeventig procent wordt vergoed voor veel mensen te weinig, die kunnen zich dat financieel niet veroorloven. Met als gevolg dat het opnemen van vaderschapsverlof voornamelijk is weggelegd voor de hoogopgeleide, bovengemiddeld verdienende vaders. Daarmee werkt deze regeling sociale ongelijkheid in de hand.”

Science says: een betrokken vader is erg belangrijk

Volgens Helmerhorst heeft meer betrokkenheid van vaders heel veel voordelen, voor zowel vader, moeder als het kind. “Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat vaders die meer tijd met hun kind doorbrengen, een positieve invloed hebben op zijn of haar sociaal-emotionele ontwikkeling. Dat gaat over de vraag: voelt een kind zich blij en zit hij goed in z’n vel? Maar ook op bijvoorbeeld de taalontwikkeling van kinderen kan de aanwezigheid van de vader een positieve invloed hebben. Daarnaast is die tijd voor vaders zelf belangrijk, om hun kinderen te leren kennen en een band met ze op te bouwen. Ook weten we dat betrokkenheid van vaders belangrijk is voor moeders, onder andere voor de vrouwenemancipatie."

‘In Scandinavië krijgen ouders samen een jaar verlof en bepalen ze zelf hoe ze dat verdelen’

"Uit Zweeds onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat voor elke maand dat een vader betaald verlof opneemt, het inkomen van de vrouw toeneemt met zeven procent. En als vaders meer zorgtaken op zich nemen, heeft dat vaak een positieve invloed op de relatie tussen vader en moeder. Blijkbaar wordt dat aan beide kanten gewaardeerd.”

Kat in ’t bakkie, zou je zeggen, daar valt weinig tegenin te brengen. Maar zo makkelijk gaat het dus niet. Veel vaders zouden best meer thuis willen zijn, maar zijn bang voor de financiële gevolgen. Of dat die promotie aan hen voorbijgaat omdat hun baas denkt dat ze minder ambitieus zijn dan collega’s die wél veertig-plus uur in de week werken. Tel daarbij op dat vaders nog steeds vaak de kostwinner zijn en dat het hele gezin dus afhankelijk is van hun inkomen. Dan denk je wel drie keer na voordat je aan je baas vraagt om bijvoorbeeld een dag minder te gaan werken.

Helmerhorst is om die reden een groot voorstander van hoe het ouderschapsverlof in Scandinavische landen is geregeld: “Daar krijgen ouders samen een jaar verlof en bepalen ze zelf hoe ze dat verdelen. Maar als een van de ouders zijn eigen deel niet opneemt, vervalt het en gaat het dus niet naar de andere ouder. Het mooie daarvan is dat je het als ouders samendoet.”

Nederland hanteert ouderwetse zorgverdeling

In Nederland heerst dus nog steeds een behoorlijk ouderwets rollenpatroon: moeder zorgt voor de kinderen en vader verdient de centen. Dat komt misschien ook doordat men lijkt te vinden dat vaders minder capabel zijn dan moeders als het op de opvoeding aankomt. Ik merk ook dat mijn vriend op dat vlak niet als gelijkwaardig aan mij wordt gezien. Hij krijgt opvallend vaak complimenten van familie en zelfs van volslagen vreemden: wat gewéldig dat hij kookt, schoonmaakt, de kinderen ophaalt van de crèche en hun aangekoekte snotneuzen afveegt! Ik mag me gelukkig prijzen met zo’n man. Dat is uiteraard helemaal waar, ik heb ook een topvent. Maar ik doe al deze dingen ook hoor, mensen! En niemand die mij spontaan een complimentje geeft, of zich erover verwondert dat ik nu alweer met mijn dochter bij de zandbak zit.

Vaders, zo lijkt het, worden de hemel in geprezen voor de bare minimum, terwijl moeders het eigenlijk nooit goed kunnen doen. Maar het is vooral beledigend voor mijn vriend: alsof hij een halvegare oen is en ik al blij mag zijn dat hij de meest simpele taken adequaat kan uitvoeren. Al deze opvattingen zie je ook terug in hoe de meeste huishoudens in Nederland werk en zorg verdelen: vrouwen besteden gemiddeld anderhalf keer zo veel tijd als mannen aan onbetaalde zorgtaken. Denk aan schoonmaken en koken, maar ook aan onthouden dat je kind dit weekend een verjaardagspartijtje heeft en er nog een cadeautje gekocht moet worden. Dit heet de ‘mentale last’.



Bij ons thuis hebben we de zorg naar mijn idee best eerlijk verdeeld, maar toch merk ik dat mijn hoofd overloopt. Ik lig regelmatig ’s nachts lijstjes in mijn hoofd af te draaien met wat er allemaal nog moet gebeuren om het huishouden op rolletjes te laten lopen, terwijl mijn vriend naast me ligt te snurken. Vlooiendruppels kopen voor de katten. Sandaaltjes voor mijn zoontje, want het wordt zomer. En het wc-papier is bijna op. Om me heen herkennen veel moeders dit, maar vaders hoor ik er nooit over.

Volgens Helmerhorst betekent dat niet per se dat moeders nu eenmaal aanleg hebben tot eindeloos to-dolijstjes maken en dat vaders stuk voor stuk denken: het zal wel loslopen. “Over het algemeen zijn de taken tussen vaders en moeders nog steeds ongelijk verdeeld. Het is goed mogelijk dat als de vader de primaire opvoeder zou zijn, ook hij ’s avonds die lijstjes in zijn hoofd zou afdraaien. Over het algemeen laat onderzoek zien dat de overeenkomsten tussen opvoedgedrag van vaders en moeders groter zijn dan de verschillen. Besef ook dat er over vaderschap – in tegenstelling tot moederschap – relatief nog weinig onderzoek is gedaan. Gelukkig komt daar de laatste decennia verandering in en leren we steeds meer over het belang van vaders in de opvoeding van kinderen. Want dat ze belangrijk zijn, is inmiddels duidelijk.”

Waarom onze perceptie van genderrollen moet veranderen

Volgens Suzan Steeman van Women Inc., een netwerkorganisatie die zich inzet voor de positie van vrouwen in Nederland, zorgt de huidige ongelijke verdeling van werk en zorg er ook voor dat vrouwen financieel veel kwetsbaarder zijn dan mannen. “Bijna de helft van de vrouwen is financieel afhankelijk, of dat nu van hun man is of van bijvoorbeeld de bijstand. Vrouwen hebben dankzij de werk-zorgverdeling minder vaak managementfuncties en stromen ook niet zo snel door naar de top als mannen. Dit is ook een van de oorzaken van de huidige loonkloof: vrouwen verdienen gemiddeld driehonderdduizend euro minder tijdens hun werkende leven dan mannen.”

'Kom op zeg, het is 2019. ‘Papadag’ is echt niet meer van deze tijd'

Volgens haar spelen ook de kosten van de kinderopvang mee: die zijn in Nederland veel te hoog. En wie als vrouw haar kind fulltime wil onderbrengen bij de crèche, kan op negatief commentaar rekenen. “In andere West-Europese landen wordt veel meer in kinderopvang geïnvesteerd dan in Nederland. Hier zien we het nog te veel als een noodzakelijk kwaad, een fietsenstalling voor kinderen. In plaats van de leuke, leerzame omgeving die het zou moeten zijn. Dat weerhoudt vrouwen er ook van om meer te gaan werken.” Conclusie: betrokken vaders zijn bitterhard nodig, want iedereen in het gezin gaat er dan op vooruit. Maar niet alleen moet het nationale beleid anders, ook onze perceptie van genderrollen is aan verandering toe. Want kom op zeg, het is 2019. ‘Papadag’ is echt niet meer van deze tijd.

Zo kunnen jij en je partner werk en zorg het beste verdelen

Handig: de WerkZorgBerekenaar van Women Inc. en Nibud op werkzorgberekenaar.nibud.nl. Daarmee kun je samen uitrekenen hoe je werk en zorg het beste kunt verdelen, en wat dat betekent voor je financiële situatie.

Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van Psyche