#GetEducated: belangrijke termen over racisme uitgelegd

Van institutioneel racisme tot wit privilege

black lives matter demonstration in stockholm
Linnea RheborgGetty Images

We blijven het herhalen: we mogen onze ogen niet langer sluiten voor racisme. Het is tijd dat iedereen - dus jij ook - hierover praat, hoe oncomfortabel dat ook is. Om een relevante bijdrage te kunnen leveren aan de Black Lives Matter movement, moet je wel weten waar je het over hebt. Dat begint bij de terminologie. Daarom hebben we de belangrijkste begrippen rondom racisme onder elkaar gezet en uitgelegd.

Black Lives Matter

Michael Che zegt het het beste in zijn stand-up special: 'Blijkbaar is Black Lives Matter een controversieel statement. Matter. Doen ertoe.' The bare minimum. En daar kunnen veel mensen blijkbaar niet eens mee instemmen. Dus ja – black lives matter hoeft niet beantwoord te worden met ‘all lives matter'. Natuurlijk zijn alle levens belangrijk, maar op dit moment moeten we meer aandacht creëren voor zwarte mensen die benadeeld, mishandeld en vermoord worden op basis van hun huidskleur. Door te zeggen dat zwarte levens nu gered moeten worden, zeggen we niet dat witte levens minder waard zijn. Alle levens doen ertoe, maar na eeuwenlange onderdrukking is het nodig om het nú te hebben over racisme – en over niets anders. Zie ook: ‘whataboutisme’.

Whataboutisme

De welbekende ‘what about…’-reactie. Als iemand racisme aankaart en jij reageert daarop met “maar hoe zit het dan met deze witte man die ook dood is door politiegeweld, daar hoor ik je niet over” – dan gebruik je een whataboutisme. Dit is een drogreden en een reactie die wellicht goedbedoeld, maar ongewenst is.

Discriminatie

Het ongelijk behandelen of achterstellen van een bepaalde groep mensen, noemen we discrimineren. In de huidige samenleving worden mensen gediscrimineerd op basis van ras, afkomst, geaardheid, geslacht of religie. Discriminatie gebeurt soms bewust, maar ook heel vaak onbewust. Daarom is het extra belangrijk dat we het gesprek over racisme en discriminatie aangaan: zodat we er op gewezen kunnen worden en er anderen op kunnen wijzen, want pas dan kunnen we het tegengaan.

Racisme

Men ontwijkt graag het woord racisme of denkt niet racistisch te zijn. Dat zorgt voor nog meer onbegrip en ongelijkheid. Laten we het benoemen en niet bang zijn het woord te gebruiken. Het uitsluiten van mensen op basis van huidskleur is racisme. Good to know: we zeggen ‘wit’ en ‘zwart’, niet 'blank'. Lees hier waarom wij 'blank' niet meer gebruiken.

Institutioneel racisme

Je hebt individueel racisme (een racistische actie of een racistisch persoon) en institutioneel racisme, dat een stuk minder goed te duiden is. Institutioneel racisme verwijst veelal naar racisme binnen maatschappelijke en politieke instellingen. Denk aan de politie of de Belastingdienst die etnisch profileert.

Wit privilege

Wit privilege (in het Engels white privilege) stelt dat personen met een witte huidskleur een beter uitgangspunt hebben in hun leven, en over privileges (voorrechten) beschikken die mensen met een niet-witte huiskleur niet hebben. Dat betekent niet dat je leven niet moeilijk kan zijn. Dat betekent alleen dat je geen moeilijkheden ondervindt door de kleur van je huid.

Reverse racism of omgekeerd racisme

Op het moment dat iemand een racistische actie aanwijst en jij reageert met “ja, maar witte mensen worden ook gediscrimineerd”, dan gaan er twee dingen fout: je gebruikt een whataboutisme en je beweert dat omgekeerd racisme bestaat. Racisme draait om onderdrukking en het systematisch benadelen van een ras. Zoals Marten Mantel zo treffend formuleert, is "je hele leven etnisch geprofileerd worden door de politie, vliegveldsecurity en de belastingdienst" niet hetzelfde als "een keer kaaskop genoemd zijn in Walibi Flevo." In het geval dat iemand je bijvoorbeeld uitscheldt vanwege je huidskleur, dan spreken we van racial prejudice (letterlijk: “vooroordelen over een ras”).

Etnisch profileren

Amnesty International definieert etnisch profileren als volgt: “het gebruik van criteria als huidskleur, nationaliteit, etniciteit, taal of geloof bij opsporing en handhaving terwijl dat niet objectief te rechtvaardigen is.” In de praktijk betekent dit dat zwarte mensen sneller als criminelen worden aangezien en zo behandeld worden, enkel en alleen vanwege hun huidskleur.

Get Educated

Als jij het privilege hebt om zelf niet te ervaren wat racisme is, dan wordt het hoog tijd dat je daarover leert. Daarom zie je de term #GetEducated - ook bij Glamour. Zorg ervoor dat je zelf op zoek gaat naar informatie, en neem niet zomaar aan dat je zwarte medemens je hierin opleidt. Je kunt beginnen met films en series over racisme.

Antiracisme

Het is niet genoeg om niet racistisch te zijn. Als je écht tegen ongelijkheid op basis van ras bent, dan ben je antiracistisch. Het verschil zit ‘m hierin: als je ‘niet racistisch’ beweert te zijn, maar je mond niet open trekt als je ziet dat je medemens gediscrimineerd wordt, dan mag je je nog eens flink achter de oren krabben. Als je antiracistisch bent, dan zwijg je niet over dit belangrijke thema. Je leest je in. Je laat van je horen. Je doet iets.

Woke

Woke zijn betekent: bewust zijn, weten wat er aan de hand is in de maatschappij.

Activisme

Wil je graag verandering? Op het gebied van gelijke rechten, misstanden, de politiek? Je mag en kan een vuist maken tegen racisme. Door je aan te sluiten bij een mars of een organisatie, je stem te laten horen tijdens bijeenkomsten of je uit te spreken op social media.

Migratieachtergrond

‘Allochtonen’ of ‘minderheden’ zeggen we niet meer. 'Buitenlanders' al helemaal niet. We noemen het gemarginaliseerde groepen of mensen met een migratieachtergrond.

Inclusiviteit

Alles en iedereen en élk verhaal telt. Klinkt logisch, in de praktijk gebeurt het echter niet. Bij het tikken van dit artikel herkent de taalcheck van Microsoft Word nog steeds het woord niet (in 2017 schreef Opzij er al een verhaal over), dus hállo, Word: tijd dat het woord inclusiviteit aan het vocabulaire wordt toegevoegd. 'Opzij' vond het geen gek idee om een Minister van Inclusiviteit te hebben. Vinden wij ook niet.

Blinde vlek

Een blinde vlek: we hebben ‘m allemaal. En daardoor zijn we vaker bevooroordeeld en gaan we vaker uit van aannames dan we denken of durven toegeven. Die blinde vlek gaat over huidskleur, geslacht, seksualiteit en intelligentie. Durf kritisch naar jezelf te kijken, dat helpt. En ga erover in gesprek, zodat je er ook echt achterkomt wat jouw blinde vlek is.

Culturele toe-eigening

Je hebt het woord vast eens voorbij zien komen: culturele toe-eigening, of cultural appropriation. Het is een belangrijk onderwerp op dit moment. Kort door de bocht gaat het erom dat elementen van een bepaalde cultuur gebruikt worden door een andere cultuur, zonder daar de nadelen van te ervaren. Een voorbeeld: cornrows. Er werd lange tijd aan zwarte vrouwen verteld dat zij – om professioneel over te komen – hun haar moesten steilen. Vlechten of cornrows werden gezien als ‘straat’ en niet gepast om te dragen op de werkvloer of in een zakelijke omgeving. Wanneer witte vrouwen hun haar wel ineens op die manier gaan dragen, omdat het bijvoorbeeld in de mode is, wordt daar door de werkgever anders naar gekeken. Deze witte vrouw ervaart niet dezelfde nadelen en wordt er niet op aangesproken, zoals bij zwarte vrouwen wel het geval is. Voilà: een dubbele standaard.

Empowerment

Empowerment betekent letterlijk ‘iemand tot iets in staat stellen’ en ‘meer kracht en meer macht’. Voor Paulo Freire, die het begrip in de jaren vijftig introduceerde, heeft empowerment bovenal te maken met het doorbreken van een beperkte of beknellende maatschappelijke positie. Daarom wordt het woord veelal gekoppeld aan feminisme (female empowerment), maar ook aan racisme (empowerment van de zwarte gemeenschap).

This content is created and maintained by a third party, and imported onto this page to help users provide their email addresses. You may be able to find more information about this and similar content at piano.io
Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van Talking points