#GetEducated: Wie bepaalt eigenlijk wat het schoonheidsideaal is?

Over whitewashing, neuscorrecties en contouring

schoonheidsnorm
Louisa van Zuillichem

Vanaf de dag van onze geboorte wordt ons duidelijk gemaakt wat ‘mooi’ is volgens de maatschappij. Voorbeelden alom, van de poppen (inclusief Playmobil) waar we mee spelen tot modellen en advertenties in de media. Of, als je een gemiddelde zou distilleren uit al die top 100’s van mooie vrouwen die circuleren: lang steil haar, gladde huid, hoge jukbeenderen, volle lippen (maar niet te vol!), blauwe ogen, een klein wipneusje en slank en zongebruind (doorgaans niet bruin van nature). Een rapport uit de VS uit 2002, Denying Diversity door Maya Poran, bevestigt dit.

Perfectie

In haar onderzoek vergeleek ze de zelfbeelden van latina’s, zwarte en witte vrouwen, die allemaal dezelfde opvatting bleken te hebben over wat ‘perfecte schoonheid’ is: een lange, slanke, witte vrouw met een rechte neus. Hoewel dat onderzoek bijna twintig jaar geleden plaatsvond, stelt de Britse psycholoog Tina Mistry – van het druk gevolgde Insta-account @brownpsychologist – dat er intussen weinig veranderd is: "Al eeuwen wordt ons verteld dat een wit gezicht schoonheid definieert. Tot op de dag van vandaag zie ik daardoor niet-witte vrouwen worstelen met hun uiterlijk."

Plantage-idealen

Een onderzoek van The Fashion Spot uit 2016 wees uit dat van alle geboekte modellen in Amerika en Engeland slechts 22 procent van Latijns-Amerikaanse, zwarte of Aziatische afkomst was. Veel van de heersende schoonheidsidealen – en opvattingen over wie daar wel en niet aan voldoet – zijn geworteld in het ongemakkelijke koloniale verleden. De Nederlandse en Britse kolonisatie begon rond 1620. Lokale inwoners werden onder andere onderworpen door hun taal, cultuur en tradities te onderdrukken. Nederland beheerste tot de negentiende eeuw een enorm koloniaal gebied: Indonesië en de Molukken, Suriname en de Antillen, een groot deel van de Afrikaanse westkust en tot de zeventiende eeuw ook Noord-Amerika en een deel van Brazilië.

Engeland had rond 1920 zelfs heerschappij over 24 procent van de wereld, inclusief heel India en delen van het Midden-Oosten. Toen na de Tweede Wereld-oorlog de dekolonisatie begon, bleef er een hiërarchie gebaseerd op uiterlijk heersen. Het feit dat de lokale bevolking overheerst was door witte mensen, liet een blijvende indruk achter; de witte mens was iemand om tegenop te kijken, aldus Premen Addy, Oxford-lector in Aziatische en internationale geschiedenis. Dat zoiets nog lang blijft hangen, zie je aan allerlei grote en kleine dingen. Pas sinds een aantal jaar is foundation in alle kleuren van de huidregenboog breed verkrijgbaar. M.A.C. zette in 2011 de toon en voor veel mensen vormt Rihanna’s Fenty-collectie uit 2017, die veertig tinten omvat, een baken in de storm. Ook L’Oréal True Match en Estée Lauder Double Wear zijn foundationlijnen met een heel breed gedifferentieerd palet. Daarnaast zie je eindelijk steeds vaker modellen met allerlei achtergronden in de media. Maar het is allemaal nog te recent om de impact van jaren geïnternaliseerd racisme zomaar ongedaan te maken. Tina Mistry, zelf van Aziatische afkomst: "De slavernij en kolonisatie hebben een lange, traumatische nasleep. We moeten nagaan welke invloed dat heeft gehad op eerdere generaties, en hoe hun ideeën zijn doorgesijpeld naar het heden. Samen kunnen we eroverheen komen, maar dat vraagt om een blik naar binnen, op diepgewortelde overtuigingen die daar zitten."

Kims contouren

Toen Kim Kardashian in 2012 internet op z’n kop zette met haar contouring selfie, had dat grote gevolgen voor hoe vrouwen foundation en concealer gebruiken. Nu is het idee van contouring niet nieuw – tenslotte wordt in het theater al sinds mensenheugenis houtskool gebruikt om gelaatstrekken te versterken – maar toch werd het binnen de kortste keren omarmd als de ultieme beautyhack. Online kun je er miljoenen tutorials over vinden.

Wat zegt het eigenlijk, dat we onze gelaatstrekken in een bepaalde vorm willen beeldhouwen? "Iedereen wil er hetzelfde uitzien om in die social media-mal te kunnen passen. Helaas is dat één witte mal voor alle vrouwen," aldus Terry Barber, artistiek directeur bij M.A.C in Engeland. Hij vindt dat we daar meer bij stil moeten staan. "Dit nieuwe schoonheidsideaal is deels gebaseerd op cosmetische ingrepen. De ultra-geseksualiseerde variant ervan, die je ziet bij de Kardashians en in programma’s als Temptation Island. Als je dat als voorbeeld stelt aan zwarte vrouwen, zeg je dat alle uiterlijke kenmerken van hun afkomst moeten worden verdoezeld op basis van een wit ideaal. Je neus net zolang bijwerken tot er nog maar een smal streepje van over is; dat gaat over wegpoetsen, niet over benadruk-ken. De zorgwekkende boodschap is: niet-witte gelaatstrekken moeten worden gecorrigeerd." Ook internationaal beautycon-sultant Eryca Freemantle vindt het eng: "Je ziet soms mensen met zo veel make-up op, dat je niet eens meer kunt herkennen wat hun achtergrond is. Heel triest."

Geen gezichtsverlies

Natuurlijk was het voor Kim K. vooral een manier om flink te cashen op het zo hard-nekkige Westerse schoonheidsideaal. Daarin herkent de Britse schrijfster Radhika Sanghani, die van Indiase afkomst is, zich. "Als puber was ik heel onzeker over mijn grote neus en probeerde ik hem kleiner te laten lijken met make-up. Ik verlangde wanhopig naar een smalle, korte neus: als ik die had, zou ik knap zijn." En het gaat verder dan contouring. Zowel in Engeland als Nederland zitten cosmetische ingrepen nog altijd in de lift. "Er is minder schaamte," zegt dokter Mistry, "maar je moet je afvragen waarom er zo veel ingrepen plaatsvinden, zeker onder bepaalde groepen."

In Zuid-Korea krijgen kinderen een neus- of ooglidoperatie cadeau als ze hun diploma voor de middelbare school halen: toevallig de twee gelaatstrekken die het negatiefst beoordeeld worden onder Koreanen in vergelijking met Westerse neuzen en oogleden. In Iran is het aantal neusoperaties toegenomen tot 200.000 per jaar. De Britse hoofd- redacteur van Glamour, Deborah Joseph, is deels van Iraanse afkomst en ziet het om zich heen. "Ouders geven hun dochter voor hun zestiende verjaardag een nose jobcadeau. In Iran is het een bron van trots en welvaart om rond te lopen met pleisters op je neus. Met mijn krullende haar net zo: vanaf mijn vijfde föhnde mijn moeder het steil. Later begreep ik dat dat was om de lokken van Westerse vrouwen te imiteren. Zelfs nu ik dat inzie, is die look nog steeds mijn doel."

Meer smaken mooi

Cosmetische chirurgie is een persoonlijke keuze, maar in hoeverre doen we het omdat we denken dat er maar één soort mooi is? Het London Plastic Surgery Centre legde een lijst aan van tien celebs met perfecte verhoudingen in hun gezicht. Gebaseerd op de Griekse gulden snede: een wiskundige verhouding waarbij de hoogte tot de breedte staat als 1 : 0,618. Op die lijst staat ook Bella Hadid, die ondanks sterke aanwijzingen voor een wenkbrauwlift ontkent dat ze ooit onder het mes is geweest. Het is veelzeggend dat de enige andere niet-witte vrouw op de lijst Beyoncé is, met haar lichte huid en trekken die volgens die Griekse idealen acceptabeler zijn in de Westerse visie. Tegelijkertijd zijn ook ingrepen als nepbillen en lipfillers een hit. Eryca Freemantle: "De looks van zwarte vrouwen zijn de trend geworden, maar het moet niet zo zijn dat die alleen acceptabel zijn in combinatie met een lichte huid. Bij donkere vrouwen zou het dan ook mooi gevonden moeten worden.

"Tegelijkertijd is er binnen onze steeds verder polariserende wereld ook iets gaande dat blackfishing heet, waarbij mensen zich een donkerder uiterlijk aanmeten met behulp van zelfbruiners om een fanbase op te bouwen, zoals de Zweedse influencer Emma Hallberg, die in 2018 door de mand viel. In Amerika, waar de kloof tussen zwart en wit nog altijd veel dieper is dan veel Europeanen zich waarschijnlijk tot 2020 realiseerden, hangt je geloofwaardigheid als artiest sterk samen met wie je fans zijn. Whitewashing en blackfishing zijn dan van groot commercieel belang. Ingewikkeld als je een dubbele afkomst hebt: dan word je van oudsher geacht te kiezen wie je wilt aanspreken en anders maakt de platenmaatschappij de keuze wel voor je.

Neem Alicia Keys en Mariah Carey: beiden dochter van een witte moeder en een zwarte vader. Mariahs marketing was vanaf dag één op een wit publiek gericht, onder meer door haar haar te stijlen en blonderen, terwijl Alicia met ingevlochten lokken aan het beoogde zwarte publiek werd gepresenteerd. Overigens hebben ze sindsdien de regie over hun persoonlijke presentatie allebei krachtig in eigen hand genomen. Interessant is ook dat actrice Zoë Saldana in Amerika iedereen over zich heen kreeg toen ze gecast werd als Nina Simone voor de biopic Nina en daarvoor donkerder moest worden geschminkt. Saldana is van Dominicaanse en Haïtiaanse afkomst en heeft onmiskenbaar Afrikaanse genen, maar is niet African-American op dezelfde manier als Simone, die van Amerikaanse slaafgemaakten afstamt en het racisme uit de jaren vijftig enorm heeft ervaren. Verhulde whitewashing, vond men.

Photoshop en omzet

Wat een subtielere rol speelt, is colorism: een vorm van racisme waarbij onderscheid wordt gemaakt in huidstint. Niet alleen om celebs makkelijker verteerbaar te maken voor een specifiek publiek (neem Zendaya, ook dochter van een witte moeder en een zwarte vader, die regelmatig bleker of donkerder wordt gephotoshopt), maar ook als uiting van geïnternaliseerd racisme binnen een groep. De handel in huidblekende middelen genereert jaarlijks een omzet van 20 miljard euro. 40 procent van het aanbod wordt in Aziatische landen verkocht. PR-vrouw Jenny Yu, een Britse van Chinese afkomst, ondervond het tijdens een bezoek aan Hongkong. ‘Ik heb mijn natuurlijke tan altijd prima gevonden. Maar in Hongkong werd er in elk warenhuis dat ik binnenliep geroepen: ‘Mevrouw, uw huid is veel te donker! Probeer deze oplichtende crème eens.’ Een eye-opener wat betreft de invloed die het witte verhaal over schoonheid heeft gehad in China.’

Colorism speelt een minder zichtbare rol binnen de body-positive beweging, die in 2008 op Tumblr werd gestart door zwarte vrouwen die een gemeenschap zochten waar meer waardering was voor hun uiterlijk. Klinkt als vooruitgang, maar curvy blogger Steph Yaboah zegt dat donkere vrouwen nog altijd tegenwind ondervinden. Zelfs in de curvy modellenwereld, die draait om inclusiviteit. "Vooral bij merken die snel veel willen omzetten, ligt de focus op lichte modellen. Bij hen heerst het idee dat light-skinned vrouwen meer met wit geassocieerd worden en dat je daardoor meer verkoopt. Heel frustrerend, want donkere vrouwen ervaren daardoor niet dezelfde mate van zichtbaarheid. We zijn snel 'te urban', wat bedenkelijke feedback is." Het valt Steph op dat vrouwen met losse krullen en een lichte huid het meeste werk krijgen, vooral als het om lingerie gaat. "Binnen de industrie heerst het idee dat mannen seks met je moeten willen en vrouwen op je moeten willen lijken. Vrouwen met een donkere huid passen kennelijk niet in dat plaatje."

De vraag die rest is: hoe kunnen vrouwen van kleur omgaan met make-up en beauty op een manier die losstaat van Westerse voorkeuren? Terry en Eryca stellen dat het belangrijk is om uiterlijke kenmerken te omarmen, en niet alleen te denken in termen van hoge jukbeenderen en grotere ogen. Tina Mistry meent dat social media een belangrijk wapen zijn om de heersende mindset te veranderen. "Volg meer influencers die op jou lijken," zegt ze. "Het eurocentrische beeld mag dan een grote rol spelen, individualisme wordt steeds meer gewaardeerd." Radhika sluit zich daarbij aan. "Het heeft me jaren gekost om te accepteren dat mijn neus uniek is en mijn gezicht karakter geeft. Nu vind ik ’m mooi."Nu de discussie is opengebroken, lijkt dit het perfecte moment om opvattingen en onzekerheden eens onder de loep te nemen. Het is dé manier om ingesleten schoonheidsidealen aan de kaak te stellen, onze eigen schoonheid te omarmen. en te erkennen dat die waarde en bestaansrecht heeft.

Dit artikel verscheen in het oktobernummer 2020 van Glamour dat nú in de winkels ligt. In het XXL-beautyissue lees je onder meer een openhartig interview met Selma Omari over kiezen voor je eigen geluk, feminisme en ex-vriendje Boef. Daarnaast heel veel goeie reads over beauty! Geen zin om de deur uit te gaan? Je bestelt 'm hier online! Wil jij iedere maand het leukste blad van Nederland op je deurmat krijgen? Meld je dan aan als abonnee, en mis nooit meer een editie van Glamour.



This content is created and maintained by a third party, and imported onto this page to help users provide their email addresses. You may be able to find more information about this and similar content at piano.io
Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van #GetEducated