In het kort: wat moet je weten over de Amerikaanse verkiezingen?

Hoe zat het ook alweer met die kiesmannen? En waarom zijn déze verkiezing zo ingewikkeld? We leggen het zo simpel mogelijk uit.

i voted stickers on a pink background
Shana NovakGetty Images

Op 3 november vinden de verkiezingen in Amerika plaats en krijgen we een eerste idee of Donald Trump of Joe Biden vanaf januari in het Witte Huis woont. Hoewel de verkiezingen in Amerika altijd enorm omslachtig en onhandig zijn, is dat dit jaar nog een stukje erger.

We proberen je héél simpel uit te leggen hoe de verkiezingen in Amerika werken, en wat er dit jaar bijzonder is. Helaas zitten er duizenden haken en ogen aan waar je bóeken mee zou kunnen vullen, we praten je bij over de basics.

Twee termijnen

Hier in Nederland hebben we al tien jaar Rutte, maar in Amerika komt dat niet zomaar voor. Een president dient maximaal twee termijnen van vier jaar. Het is heel zeldzaam dat een zittende president níet voor een tweede termijn herkozen wordt: dat gebeurde tot nu toe in de geschiedenis van de 44 voorgaande presidenten slechts vijf keer. Toch lijkt de gematigde Democraat Joe Biden in de peilingen een goede kans te hebben om Donald Trump te verslaan, omdat vele gematigde Republikeinen niet meer achter Trump zouden staan. In 2016 zagen we echter dat peilingen niet altijd een garantie zijn voor een goede afloop, toen Hillary Clinton volgens alle polls verzekerd was van een winst.

Wat is de ellende met kiesmannen toch?

Wat maakt het verkiezingssysteem in Amerika nou zo gek? Amerika maakt in hun verkiezingen gebruik van 538 kiesmannen, the electoral college, wat betekent dat niet zomaar de meeste stemmen gelden. Elke staat heeft een aantal kiesmannen te verdelen. De partij die in een staat de meeste stemmen heeft van het volk, wint de kiesmannen van die staat. Wie de meerderheid aan kiesmannen heeft, wint de verkiezingen. Interessante kanttekening: de kiesmannen hóeven niet te luisteren naar het volk en kunnen ook op eigen kracht op de andere kandidaat stemmen – maar dat is iets voor een andere keer.

Veel mensen vinden dit systeem oneerlijk, en daar zijn wij het volledig mee eens. Elke staat heeft namelijk een minimum van drie kiesmannen, ook als de staat heel weinig inwoners heeft. Hoe invloedrijk je stem is, hangt dus af van het aantal inwoners van je staat. Bijvoorbeeld: de staat Vermont heeft drie kiesmannen en iets meer dan 600.000 inwoners. Eén kiesman vertegenwoordigt dan zo'n 200.000 inwoners. De staat New York heeft 29 kiesmannen te verdelen, maar heeft 19,5 miljoen inwoners. maar in New York vertegenwoordigt één kiesman 672.400 mensen, meer dan er in de hele staat Vermont wonen.

Zo kan het gebeuren dat iemand in de popular vote (dus het absolute aantal stemmen) een duidelijke meerderheid heeft, maar door dit systeem toch verliest. Dit gebeurde in 2016 nog met Hillary Clinton. Zij had met 65,8 miljoen stemmen tegenover 62,9 miljoen voor Trump duidelijk meer kiezers achter zich, en verloor toch de verkiezingen.

Swing states

Het grootste deel van de staten kiest altijd hetzelfde: ze zijn traditiegetrouw Republikeins (dan hebben we het vooral over de staten in het midden van het land) of traditiegetrouw Democratisch (vooral aan de kusten). Alleen in de staten Colorado, Florida, Iowa, Michigan, Minnesota, Nevada, New Hampshire, North Carolina, Ohio, Pennsylvania, Virginia en Wisconsin zijn de resultaten vaak moeilijker te voorspellen, of is de voorsprong van de winnaar maar klein. Deze staten noemen we swing states.

In hun campagnes schenken presidentskandidaten veel aandacht aan deze staten, omdat hier doorgaans nog flink wat zieltjes (en dus kiesmannen) te winnen zijn. Voor nu ziet het ernaar uit dat Biden in veel van deze belangrijke staten de voorkeur heeft, maar omdat de resultaten doorgaans zo dicht bij elkaar liggen, kan het zomaar omslaan. Wel bijzonder is dat zelfs in Texas, een staat die al sinds jaar en dag diep rood kleurt, Trump nog maar een hele kleine voorsprong heeft op Biden.

Vroegtijdig stemmen

In Amerika is het proces van stemmen voor de burgers ook een stuk ingewikkelder dan hier. Hier krijg je vanaf je achttiende een stembiljet thuisgestuurd. In Amerika is er een heel proces van registreren en een stembiljet aanvragen. Ook hier zitten weer een hoop haken en ogen aan.

Vanwege COVID-19 heeft in Amerika een recordaantal mensen vroegtijdig gestemd. Dat kon al een paar weken per post, maar vanaf eind vorige week kan dat ook al bij de stembussen. Het komt regelmatig voor dat op de dag van verkiezingen zelf ontzettend lange rijen ontstaan bij de stembussen, omdat er vergeleken met hier in Nederland er veel minder plekken zijn waar je kan stemmen. Dat vroege stemmen is allemaal heel veelbelovend, maar kan ook voor een paar tricky situaties zorgen.

Stemmen tellen

Sommige staten beginnen pas met het tellen van stemmen op de dag van de verkiezingen zelf. Een stem die per post is verstuurd, duurt langer om te controleren – dit komt omdat de handtekening op je stembiljet vergeleken moet worden met je handtekening die in het personenregister staat geregistreerd. Daardoor is het te verwachten dat het tellen van de stemmen vele dagen kan duren.

Nadeeltje daaraan: meer Democraten gaven aan per post te willen stemmen (wellicht omdat ze in COVID-19 'geloven'), terwijl een groter deel van de Republikeinen aangeeft op de dag zelf te willen stemmen. Normaliter weten we aan het einde van de verkiezingsdag (voor ons midden in de nacht) wel wie er heeft gewonnen, maar dat zou dit keer wat spannender kunnen zijn, door die vertraagde stemmen. Het zou dus zomaar kunnen dat het op 3 november nog niet duidelijk is wie de winnaar gaat worden.

Dat kan leiden tot ingewikkelde situaties, waar bijvoorbeeld een ongeleid projectiel als Donald Trump overwinning zou kunnen claimen, en zijn achterban wijsmaken dat er sprake is van fraude, voordat een groot deel van de stemmen geteld is.

Vreedzame machtsoverdracht

Trump probeert al langer zaadjes te planten van 'corruptie' en 'fraude'. Hij claimt bijvoorbeeld dat stemmen per post fraudegevoelig is, terwijl er totaal geen gegevens zijn die die claim ondersteunen.

Toen Trump eind september bij een persconferentie gevraagd werd of hij van plan is om, indien hij verliest, op een vreedzame manier de macht over te dragen, reageerde Trump op een vrij verontrustende manier: "We moeten zien wat er gebeurt. Je weet dat ik al langer klaag over de stembiljetten. Als we afstappen van die stembiljetten dan blijft het allemaal vredig, dan komt er geen machtsoverdracht. Dan komt er een machtsvoortzetting."

Als Trump weigert de resultaten van de verkiezingen te accepteren, zijn er verschillende scenario's die kunnen plaatsvinden. En none of them are looking pretty, zo kun je horen in deze aflevering van Radiolab.

Onthoud, dus, lieve lezers: stemmen is belangrijk. Laten we hopen op een goede afloop, volgende week.



This content is created and maintained by a third party, and imported onto this page to help users provide their email addresses. You may be able to find more information about this and similar content at piano.io
Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van Talking points