In gesprek over Joker: waarom deze film juist nu zo belangrijk is

De ene noemt het een meesterwerk, de ander noemt het gevaarlijk

Waar gaat Joker over?
Niko TaverniseWarner Bros.

Sinds de première staat-ie al op de eerste plek in de bioscooplijst, meer dan een miljoen mensen hebben de film al gezien en wereldwijd bracht-ie al meer dan 1 miljard dollar in het laatje. We hebben het hier over de film Joker, waar de meningen nog steeds enorm over verdeeld zijn. De ene noemt het een meesterwerk, de ander noemt het cru, onnodig pessimistisch en gevaarlijk. Wat is de echte boodschap van de film en welk effect had het op mij?

Eerst zien, dan geloven

De Amerikaanse Vogue publiceerde een artikel met de titel 'Why I Won't Be Seeing The New Joker Movie'. Natuurlijk, daar is wat voor te zeggen. De kritiek is dat de film, die gaat over een witte man die door de samenleving tot grof geweld wordt gedreven, anderen kan inspireren en aanzetten tot geweld. Wat ik jammer vind is dat de meeste schrijvers die kritiek hebben op de boodschap van de film, trots verkondigen de film niet te hebben gezien en ook niet willen zien. Het is wat hen betreft gewoon niet een verhaal dat we nu nodig hebben. Daar ben ik het niet mee eens.

Wat is de boodschap van Joker?

Er is een belangrijke misvatting die ik hier en daar zie opduiken: Arthur Fleck (Joker) is niet de held van de film, maar het onderwerp. Dat zijn twee heel verschillende dingen. Als je de film hebt gezien, zul je zien dat de boodschap niet is: 'Geweld is top, je zou het eens moeten proberen'. Nee, als we één boodschap uit de film halen is dat niemand kwaadaardig geboren wordt.

De film laat op een verrassend menselijke manier zien hoe zelfs de meest vreselijke schurk een product is van zijn omgeving. Het laat zien hoe we als samenleving - en dan vooral met Gotham als afspiegeling van Amerika - complete bevolkingsgroepen een waardevolle plek in de samenleving ontnemen. Of dat nu gebaseerd is op inkomen, gezondheid, ras, of geloof. Soms komt het tot een punt waarop ze niet anders kunnen dan ontsporen. En juist in een tijd waarin de verdeeldheid groter is dan ooit, heeft dit verhaal bestaansrecht.

Een product van de samenleving

In Joker zien we hoe de arme onderklasse van Gotham onder de duim wordt gehouden door de extreem rijken. Arthur heeft mentale problemen, maar kan zijn medicijnen en therapie vanwege bezuinigingen niet meer betalen. De problemen die daarop volgen drijven hem in een hoek. Hij verliest zijn plek in de samenleving en zodra hij door een duistere daad een groep volgelingen krijgt, voelt het alsof hij voor het eerst in zijn leven ergens bij hoort. Alsof hij voor het eerst in zijn leven er echt toe doet. Kon hij anders dan radicaliseren? Wat was er met jou of met mij gebeurd onder dezelfde omstandigheden?

Het is geen film over toxic masculinity. Het is geen film over de onderdrukte witte man. Het is een film die duidelijk maakt dat als we eenmaal in een neerwaartse spiraal belanden, niet iedereen toegang heeft tot een helpende hand om ons eruit te trekken. Zeker niet in een land als Amerika, waar mentale zorg voor velen ver buiten het budget ligt en overheidsinstanties keer op keer tekort schieten.

De meest aanwezige gedachte die ik na het zien van deze film had (behalve "geef alle Oscars aan Joaquin Phoenix") is dat we aardiger voor elkaar moeten zijn. Toenadering zoeken. Gesprekken aangaan in plaats van 'cancelen'. Dat we moeten zorgen dat de mensen die hulp en aansluiting nodig hebben, toegang hebben tot die hulp. Laten we hopen dat uit zo'n duister verhaal een lichtpuntje mag voortkomen.

Advertentie - Lees hieronder verder