Fake news: Wat is dat nou precies en wat doen we ertegen?

59% van Nederlanders maakt zich zorgen

Fake news
Christian VierigGetty Images

We leven in een tijd waar het steeds moeilijker wordt om te onderscheiden wat je wel en niet kunt geloven. Vroeger had je een handjevol kranten, nu loopt het internet over van fake news en zelfs deepfake video's waarin je (bekende) mensen de gekste dingen kan laten zeggen en het súper realistisch lijkt.

Zorgen over fake news

Maakt Europa zich hier zorgen over? Uit Europees onderzoek door online magazine-app Readly blijkt dat 59% van de mensen in heel Europa zich zorgen maakt over fake news, waarbij 57% van de ondervraagde Nederlanders aangaven zich zorgen te maken.

Wat is fake news?

Al sinds de mens verhalen vertelt, hebben we te maken met verschillende perspectieven. Vroeger werd van kranten verwacht dat ze onpartijdig waren, maar dat is tegenwoordig, vooral sinds de opkomst van het internet, een stuk minder het geval. Het kan dus zijn dat écht nieuws door verschillende nieuwsbronnen anders wordt gebracht. Politiek nieuws wordt bijvoorbeeld bijna altijd partijdig gebracht. Bijvoorbeeld: Linkse nieuwsbronnen rapporteren maar al te graag over de belachelijke, kinderachtige dingen die Trump doet en zegt, en rechtse bronnen hemelen de man alleen maar op. Betekent dat dat het nieuws 'nep' is? Niet per se.

Een bepaald nieuwsbericht kan helemaal waar zijn, maar slechts van één kant worden belicht. Daarom is het belangrijk om via meerdere bronnen nieuws te verschaffen. Fake news betekent dat er bewust misleidende nieuwsberichten worden geschreven om paniek te zaaien, te stoken of mensen op het verkeerde been te zetten.

In de Zwarte Pieten-discussie wordt bijvoorbeeld veel gebruik gemaakt van fake news. Zo zijn er vele pagina's die quotes toebedelen aan bekende Nederlanders, die totaal uit de lucht geplukt zijn. Als iets een beetje raar klinkt, is het goed om de werkelijke bron op te zoeken en te kijken of de persoon in kwestie daadwerkelijk zulke uitspraken heeft gedaan.

Wat te doen tegen fake news

Helaas gebeurt het nog te vaak dat mensen niet met een kritisch oog kijken naar de dingen die ze op het internet lezen. Wat doen wij Nederlanders dan wel tegen nepnieuws? Respondenten van het bovenstaande onderzoek gaven aan de feiten zelf te controleren (15%) en bijna eenderde (28%) leest alleen van een vertrouwd platform zoals een magazine-app. Ook vertrouwen mensen de informatie sneller als het geschreven is door een bekende schrijver (22%) of als de inhoud wordt gedeeld door een betrouwbare bron (13%), toonde het YouGov-onderzoek namens Readly.

Fake news op Facebook

Het meeste fake news wordt verspreid via social media. Omdat iedereen zo snel handelt via deze kanalen is het vaak lastig om te weten of je met echt nieuws te maken hebt, of met leugens. Facebook zegt maatregelen te willen nemen tegen het verspreiden van nepnieuws, en je kan nu aan Facebook rapporteren als je een bericht ziet waarvan je vermoedt dat het nepnieuws is. Facebook heeft een handleiding waarin ze je vertellen hoe je nepnieuws kunt spotten.

  • Kijk uit voor schreeuwerige koppen. Nepnieuwsverslagen hebben vaak pakkende koppen met hoofdletters en uitroeptekens. Als schokkende beweringen in de kop ongeloofwaardig klinken, zijn ze dat waarschijnlijk.
  • Kijk goed naar het webadres (URL). Veel nepnieuwssites imiteren authentieke nieuwsbronnen door kleine wijzigingen aan te brengen in de URL. Je kunt naar de site gaan om de URL te vergelijken met die van vertrouwde bronnen.
  • Controleer de bron. Als het verslag afkomstig is van een onbekende organisatie, kun je op de pagina het gedeelte “Info“ of “About“ lezen voor meer informatie.
  • Let op ongebruikelijke opmaak. Veel nepnieuwssites bevatten spelfouten of amateuristische lay-outs. Let op deze signalen.
  • Kijk goed naar de foto‘s. Nepnieuwsverslagen bevatten vaak gemanipuleerde afbeeldingen of video‘s. Soms is de foto authentiek maar uit zijn context gehaald, zoals foto's van rellen die op een heel ander moment plaatsvinden. Doe een reverse Google Image Search om te controleren waar de afbeelding vandaan komt.
  • Controleer het bewijs. Controleer de bronnen van de auteur om te bevestigen dat deze kloppen. Een gebrek aan bewijs of een grote afhankelijkheid van anonieme experts kunnen wijzen op een nepnieuwsverslag.
  • Kijk naar andere reportages. Als geen andere nieuwsbron hetzelfde verhaal rapporteert, wijst dit er mogelijk op dat het verslag nep is. Als het verhaal wordt gerapporteerd door meerdere bronnen die je vertrouwt, is de kans groter dat het waar is.
  • Is het verslag een grap? Soms zijn nepnieuwsverslagen moeilijk te onderscheiden van humor of satire. Als iets afkomstig is van een site als De Speld of (in Amerika) The Onion, is het bedoeld als grap.

    Verwachtingen voor de toekomst

    Wat gebeurt er in de toekomst met fake news? Denken we dat het de komende jaren toeneemt, of dat we beter worden in het bestrijden ervan? Het onderzoek van Readly toonde aan dat de toekomstverwachtingen laag zijn, aangezien tweederde (66%) van de mensen in Nederland denkt dat fake news de komende jaren alleen nog maar zal toenemen. Mensen in de leeftijdscategorie 18-24 zijn het meest bezorgd met driekwart van hen (73%) die geloven dat we een toename van fake news zullen zien.

    Advertentie - Lees hieronder verder
    Meer van Wil je weten